МОНГОЛ УЛС
ШҮҮХИЙН САХИЛГЫН ХОРОО
МАГАДЛАЛ
2025-12-02
Дугаар 150
Улаанбаатар хот
Сахилгын хэргийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй
Сахилгын хорооны хуралдааныг гишүүн О.Номуулин даргалж, гишүүн Д.Ариунтуяа, Д.Мягмарцэрэн нарын бүрэлдэхүүнтэй, илтгэгч гишүүн Б.Сугар, хуралдааны нарийн бичгийн дарга О.Сумъяабазар нарыг оролцуулан, Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Т.Шинэбаярт холбогдох Сахилгын хорооны гишүүний 2025 оны 11 дүгээр сарын 24-ний өдрийн ГС/2025/0128 дугаартай “Сахилгын хэргийг хэрэгсэхгүй болгох тухай” саналыг тус хорооны хуралдааны танхимд нээлттэй хянан хэлэлцэв.
ТОДОРХОЙЛОХ нь:
Сахилгын хэргийг хэрэгсэхгүй болгох саналд: “...Н.Гантөгс нарын нэр бүхий шүүгдэгчдэд холбогдох эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүх хуралдааныг шүүгч Т.Шинэбаяр даргалж, шүүгч Д.О, Т.Ө нарын бүрэлдэхүүнтэйгээр 2025 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдөр хаалттай хянан хэлэлцсэн байх ба уг хуралдаанд нарийн бичгийн даргаар Э.Б, прокурор С.Б, шүүгдэгч Т.Б-ын өмгөөлөгч Л.Ц, шүүгдэгч У.У /цахим/ түүний өмгөөлөгч Б.Э /цахим/, Б.Ч, шүүгдэгч Т.Х-ийн өмгөөлөгч А.О, шүүгдэгч М.О /цахим/, шүүгдэгч Н.Г-ийн өмгөөлөгч Х.Ч, Ц.М нар шүүх хуралдаанд оролцсон байна.
Холбогдох шүүгч шүүх хуралдааны явцад “хэрэгт хамааралгүй өөр бусад үйл ажиллагаа явуулах” зөрчлийг гаргасан эсэхийг тогтоохоор тус шүүх хуралдааны нийт 01 цаг 51 минут 05 секундийн дуу, дүрсний бичлэгт үзлэг хийхэд:
Илтгэгч шүүгч Т.Ө 09 минут 11 секундээс 27 минут 52 секунд хүртэлх хугацаанд хэргийг илтгэсэн байх ба шүүгч Т.Шинэбаяр 16 минут 22 секундэд бүрэлдэхүүний шүүгч рүү харж /юм хэлсэн эсэхийг тодорхойлох боломжгүй байна/, 16 минут 30 секундэд босож шүүх бүрэлдэхүүний арын өрөө рүү орон, 17 минут 49 секундэд аяга барьсан гарч иржээ.
Холбогдох шүүгч шүүх хуралдааны нарийн бичгийн даргад нэг зүйл хэлж, гараараа дохиход нарийн бичгийн дарга 18 минут 17 секундэд шүүгч нарын арын өрөө рүү орж, 18 минут 49 секундэд гарч иржээ.
Энэ талаар шүүх хуралдааны нарийн бичгийн даргаар тэмдэглэл хөтөлсөн Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн Тамгын газрын албан хаагч Э.Б гэрчээр өгсөн мэдүүлэгтээ “...даргалагч шүүгч Зөвлөлдөх тасалгаанаас ус юм уу цай авч гарч ирсэн, хуралдааны нарийн бичгийн дарга танхим бэлдэхээс гадна шүүх бүрэлдэхүүний цай усыг бэлдэж, Зөвлөлдөх тасалгаанд тавьдаг, тухайн үед ус буцалгасан уу... гэдгээ сайн санахгүй байна. Түүнээс биш өөр шалтгаанаар дураараа босож явдаггүй” гэж мэдүүлсэн.
Бичлэгт харагдаж буй шүүх бүрэлдэхүүний ард байх өрөө нь Зөвлөлдөх тасалгаа бөгөөд энд шүүх бүрэлдэхүүний хэрэглэх ус, цай, ус буцалгагч зэрэг байдаг байна. Хэргийг илтгэж байх явцад холбогдох шүүгч нэг удаа Зөвлөлдөх тасалгаанд орж 1 минут 19 секундийн турш байх үед хаалга онгорхой байжээ.
Шүүгчийн мэргэжлийн үүрэг нь хариуцлага, ёс зүйн суурь зарчмуудаар тодорхойлогддог боловч бие хүний хувьд үүссэн зайлшгүй нөхцөл, мөн харагдах байдал зэрэг хүн хүнд өөрөөр тайлбарлагдаж болохуйц үйлдэл зэргээр шууд буруутгах нь зохимжгүй бөгөөд сахилгын зөрчил гэж дүгнэх хууль зүйн боломжгүй.
Иймд холбогдох шүүгч хэргийг илтгэж байх үед шүүх хуралдааны танхимын ард байх Зөвлөлдөх тасалгаанд орж уух зүйл авахдаа богино хугацаа зарцуулсан, ингэхдээ хаалгыг нээлттэй орхисон нь илтгэгч шүүгчийн үгийг сонсох боломжтой байсан зэргээр дээрх үйлдэл зөрчилд хамаарахгүй байх ба холбогдох шүүгчийн “...босож нэг аяга цай хийж авсан нь шүүх хуралдааны явцыг тасалдуулсан, оролцогч нарын эрхийг зөрчсөн асуудал биш...” гэх тайлбар үндэслэлтэй.
Шүүгч хэргийн бодит үнэнийг тогтоох үүргийн хүрээнд шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэгт анхааралтай хандах шаардлагатай байдаг. Иймд шүүгч хэрэгт хамааралгүй үйл ажиллагаа явуулах байдлаар хуралдаанд илт хайхрамжгүй хандсан үйлдэл гаргасан, энэ нь хэргийн шийдвэрт нөлөөлөхүйц байх тохиолдолд сахилгын зөрчил гаргасан гэж дүгнэх үндэслэл болно.
Мэдээлэлд “ядарсан байсан нь хэргийн шийдэлд нөлөөлсөн” гэх агуулга дурджээ. Сахилгын хэргийн шалгах ажиллагааны явцад хэрэгт авагдсан баримт болох холбогдох шүүгчийн тайлбар, шүүхийн Тамгын газраас ирүүлсэн албан тоотоор шүүгч Т.Шинэбаяр 2025 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдөр нийт 16 шүүх хуралдаанд оролцсон байгаагаар ачаалалтай ажилласан гэж үзэхээр байна.
Ийнхүү ачаалалтай ажилласнаар ядарсан байхыг үгүйсгэхгүй хэдий ч энэ нь шүүгчийг шүүх хуралдаанд анхааралгүй оролцсон гэж хардах үндэслэл болохгүй бөгөөд хэрэв шүүх хуралдааныг хойшлуулах, завсарлах үндэслэл үүсээгүй бол шүүх хуралдааныг тасралтгүй явуулах үүрэгтэй.
Шүүх хуралдааны бичлэг, тэмдэглэлээс үзвэл шүүгдэгч Н.Г-ийн өмгөөлөгч Х.Ч бичлэгийн 03 минут 25 секундээс 03 минут 37 секундэд, 07 минут 40 секундээс 08 минут 58 секунд, 33 минут 38 секундээс 44 минут 19 секундэд, мөн өмгөөлөгч Ц.М 03 минут 42 секундээс 03 минут 52 секундэд, 44 минут 31 секундээс 51 минут 43 секундэд тус тус тайлбар хэлж оролцсон байна.
Улсын Дээд шүүхийн Нийт шүүгчдийн хуралдааны 2023 оны 12 дугаар сарын 28-ны өдрийн “Давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд бэлтгэх ажлын журам батлах тухай” 44 дугаар тогтоолд заасны дагуу илтгэгч шүүгч хавтаст хэрэгтэй урьдчилан танилцаж, хэргийг хэлэлцүүлэхэд бэлтгэн, шүүх хуралдаанаар хэлэлцвэл зохих асуудлын жагсаалтыг тодорхойлж, бүрэлдэхүүний шүүгч бүр уг тодорхойлолт болон хавтаст хэрэгтэй 3 хоногийн дотор танилцдаг байна.
Ийнхүү хавтаст хэрэгтэй холбогдох журамд заасны дагуу урьдчилан танилцаж, даргалагч шүүгчийн хувьд шүүх хуралдааныг хуульд заасан дэг, журмын дагуу удирдан, шүүх хуралдааны явцад талуудыг тайлбар гаргах эрхээр тэгш хангасан, мэтгэлцээнд анхаарч оролцсон зэргээр холбогдох шүүгч Т.Шинэбаярыг сахилгын зөрчил гаргасан гэх үйл баримт тогтоогдоогүй.
Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.10 дугаар зүйлийн 36.10.2.Шүүх хуралдаан даргалагч шүүхийн шийдвэрийн агуулга, тогтоох хэсгийг уншиж сонсгох ба шаардлагатай бусад асуудлыг тайлбарлаж дууссаны дараа шүүх хуралдааныг хаана” гэж заасан байх ба сахилгын хэрэгт авагдсан баримтаар даргалагч шүүгч магадлалын агуулгыг уншиж сонсгон, магадлалыг ойлгосон эсэхийг талуудаас асуусан болох нь тогтоогдож байна.
Дээрхээр шүүх хуралдаан даргалагч, шүүгч Т.Шинэбаяр хуульд заасан дэг дарааллын дагуу шүүх хуралдааныг удирдан явуулж, талуудыг тайлбар, хүсэлт гаргах боломжоор тэгш хангаж, хуралдаан хэвийн явагдсан нь тогтоогдож байна.
Иймд Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Т.Шинэбаярын үйлдэл нь Монгол Улсын шүүхийн тухай хуульд заасан сахилгын зөрчилд хамаарахгүй хэмээн дүгнэж, сахилгын хэргийг хэрэгсэхгүй болгох саналыг Сахилгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцүүлэхээр шийдвэрлэв.” гэжээ.
Шүүгч Т.Шинэбаяр Сахилгын хороонд гаргасан тайлбартаа: “…2025 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдөр Т.Б нарын 7 хүнд холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэсэн бөгөөд миний бие уг шүүх хуралдааны даргалагч шүүгчээр томилогдон оролцсон болно. Тухайн өдөр нийт 16 хэргийн шүүх хуралдаан зарлагдсан ба гомдол гаргагч иргэн Н.Г-ийн хамаарал бүхий шүүгдэгч Н.Г нарт холбогдох хэрэг нь тухайн өдрийн сүүлийн хурал буюу 16 дахь шүүх хуралдаан байсан байна.
Гомдол гаргагч нь даргалагч шүүгч Т.Шинэбаяр миний биеийг шүүх хуралдааны үед илтгэгч шүүгч Т.Ө тухайн хэргийг илтгэж байх үед зөвлөлдөх тасалгаанд орж цай найруулж авч гарч ирсэн, мөн шүүх хуралдааны үед зүүрмэглэж, ядарсан байдалтай байсан ба шүүх хуралдаандаа анхаарал хандуулалгүй шүүх хуралдааны танхимд байгаа хүмүүсийг хүндлэлгүй дээрх үйлдлийг гаргасан гэжээ.
Тухайн хэрэгт өсвөр насны шүүгдэгч оролцсон бөгөөд уг шүүх хуралдааныг хуульд заасны дагуу хаалттай хянан хэлэлцсэн бөгөөд шүүх хуралдаан даргалагч шүүх хуралдааныг хуульд заасны дагуу удирдан явуулж шүүгдэгч Н.Г-ийг шүүх хуралдаанд биечлэн болон цахимаар оролцуулах тухай өмгөөлөгч Х.Ч, Ц.М нарын хүсэлтийг шүүх бүрэлдэхүүн хянан хэлэлцэж хүсэлтийг хангахаас татгалзаж шийдвэрлэж, шүүх хуралдааныг цааш үргэлжлүүлсэн болно.
Шүүх хуралдаан үргэлжилж илтгэгч шүүгч Т.Ө хэргийг илтгэж байх хугацаанд миний бие илтгэгч шүүгч болон бүрэлдэхүүний шүүгчдээс зөвшөөрөл авсны үндсэн дээр босож өөртөө нэг аяга цай хийж авсан. Энэ нь шүүх хуралдааны явцыг тасалдуулсан шүүх хуралдааны оролцогч нарын эрхийг зөрсөн асуудал огт байхгүй юм.
Түүнчлэн тухайн өдрийн нийт 16 шүүх хуралдаанд миний бие нь 5 шүүх хуралдааны бүрэлдэхүүнд оролцож дараа нь өөрийн 6 хэргийг шүүх хуралдаанд илтгэж, сүүлийн 5 шүүх хуралдааныг даргалан оролцсон талаар тус шүүхийн цахим санд шүүх хуралдааны зар олон нийтэд нээлттэй байна.
Тус шүүхийн шүүх хуралдааны 2 дугаар танхим агааржуулалт муу, цонх байхгүй, зуны халуун өдөр нийт 16 шүүх хуралдаанд оролцож байх хугацаанд миний бие өөртөө нэг аяга цай хийж авсан нь шүүх хуралдааны ямар нэгэн оролцогчийн үг хэлэх, асуулт асуух, асуултад хариулж байх үеийг тасалдуулсан зүйлгүй бөгөөд бүгчим, халуун, агааржуулалт муу байдаг танхимд шингэн зүйл ууж амны цангааг тайлсан төдий хүний биологийн хэрэгцээ юм. Энэ нөхцөл байдлыг хаалттай шүүх хуралдааны ажиллагаанд оролцсон залуу хуульч өмгөөлөгч нар нь үйлчлүүлэгчийнхээ ар гэрт буруу ташаа мэдээлэл өгч байдагт миний бие туйлын харамсаж байна.
Тухайн шүүх хуралдааны явцад миний бие зүүрмэглэсэн, ядарсан байдалтай байгаагүй бөгөөд шүүх хуралдааны бусад оролцогч нараас энэ талаар сахилгын хорооноос тодруулах эрхтэй.
Мөн шүүх хуралдааны дуу дүрсний бичлэгт миний бие зүүрмэглэж, ядарсан байдалтай шүүх хуралдааныг даргалан явуулж байгаа эсэх талаар тодорхой харагдана гэдэгт найдаж байна.
Дээрх нөхцөл байдал нь Монгол улсын Шүүхийн тухай хуулийн 50 дугаар зүйлийн 50.1.34 дэх хэсэгт заасан "шүүх хуралдааны явцад гар утас хэрэглэх зэрэг хэрэгт хамааралгүй өөр бусад үйл ажиллагаа явуулах" гэсэн зөрчилд огт хамааралгүй гэж миний бие үзэж байна.
Шүүх хуралдаан даргалагч шүүгч Т.Шинэбаяр миний бие нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.10 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасны дагуу дээрх хэргийн магадлалын товч агуулгыг тайлбарласан ба хохирол төлбөр төлсөн талаар болон хохирол төлбөрт өөрчлөлт оруулж байгааг, шүүгдэгч нарын шүүхийн шийтгэх тогтоол гарснаас хойш цагдан хоригдсон хугацааг хорих ял эдэлсэн хугацаанд оруулан тоолох талаар тайлбарлаж шүүх хуралдааны ажиллагаанд оролцогч нараас асуух асуулт болон ойлгоогүй зүйл байгаа эсэх талаар тодруулсан бөгөөд бүгд асууж тодруулах зүйлгүй гэснээр шүүх хуралдааны ажиллагааг хааж шийдвэрлэсэн болно. Иймд шүүгч Т.Шинэбаяр надад холбогдуулж үүсгэсэн сахилгын хэргийг хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү.” гэжээ.
ҮНДЭСЛЭХ нь:
Өргөдөл гаргагч Н.Г нь Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Т.Шинэбаярт холбогдуулан гомдол гаргаж, үндэслэлээ “шүүгч Т.Шинэбаяр зөвлөлдөх тасалгаанаас цай найруулж орж ирсэн, хэргийн материалтайгаа бүрэн гүйцэт танилцаагүй, хэргээ нухацтай авч үзээгүй, энэ нь шийдвэрт нөлөөлсөн, ...магадлалын үндэслэлээ тайлбарлаагүй” гэж тодорхойлсон байна.
Сахилгын хэрэгт авагдсан Т.Б нарт холбогдох эрүүгийн 2308000000833 дугаартай хэргийг хянан хэлэлцсэн Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн шүүх хуралдааны дуу, дүрсний бичлэгээс үзэхэд тус шүүх хуралдааныг шүүгч Т.Шинэбаяр даргалж, бүрэлдэхүүнд шүүгч Д.О, илтгэгчээр шүүгч Т.Ө нар оролцсон байх бөгөөд бичлэгийн 16 минут 30 секундэд даргалагч шүүгч Т.Шинэбаяр зөвлөлдөх тасалгаанд орж, 17 минут 49 секундэд аяга барьсан байдалтай гарч ирж байгаа нь бичигдэн үлджээ.
Энэ талаар тус шүүх хуралдааны нарийн бичгийн даргаар оролцсон Э.Б “... даргалагч шүүгч Зөвлөлдөх тасалгаанаас ус юм уу цай авч гарч ирсэн...” гэж мэдүүлсэн.
Банглорын зарчим 6.2. “Шүүгч нь шүүгчийн мэргэжлийн үйл ажиллагаагаа, шүүхэд шүүн таслах ажиллагаа, түүнтэй холбоотой үүрэг гүйцэтгэх, шийдвэр гаргах болон тэдгээртээ холбоотой бусад асуудалд анхаарал хандуулах зэргээр шүүгчийн албан үүргээ гүйцэтгэхэд зориулна” гэж заасан бөгөөд ёс зүйн дээрх зарчмыг зөрчиж хэрэг маргааныг шийдвэрлэхдээ гар утас хэрэглэх, өөр хэрэг болон бусад хамааралгүй зүйл унших гэх мэтээр тухайн хянан шийдвэрлэж буй хэрэг маргаанд огт анхаарал хандуулахгүй байгаа идэвхтэй үйлдэл нь Монгол Улсын шүүхийн тухай хуулийн 50 дугаар зүйлийн 50.1.34-д “шүүх хуралдааны явцад гар утас хэрэглэх зэрэг хэрэгт хамааралгүй өөр бусад үйл ажиллагаа явуулах” гэж заасан зөрчилд хамаарна.
Харин илтгэгч шүүгч хэргийг илтгэж байх явцад зөвлөлдөх тасалгаанд орж цай хийж гарч ирснийг шүүх хуралдааныг тасалдуулсан, хэрэгт хамааралгүй өөр үйл ажиллагаа явуулсан гэж үзэх боломжгүй бөгөөд холбогдох шүүгчийн “...өөртөө нэг аяга цай хийж авсан нь шүүх хуралдааны ямар нэгэн оролцогчийн үг хэлэх, асуулт асуух, асуултад хариулж байх үеийг тасалдуулсан зүйлгүй бөгөөд бүгчим, халуун, агааржуулалт муу байдаг танхимд шингэн зүйл ууж амны цангааг тайлсан төдий хүний биологийн хэрэгцээ” гэх тайлбар бодит байдалд нийцнэ.
Иймд илтгэгч гишүүний “...Шүүгчийн мэргэжлийн үүрэг нь хариуцлага, ёс зүйн суурь зарчмуудаар тодорхойлогддог боловч бие хүний хувьд үүссэн зайлшгүй нөхцөл, мөн харагдах байдал зэрэг хүн хүнд өөрөөр тайлбарлагдаж болохуйц үйлдэл зэргээр шууд буруутгах нь зохимжгүй бөгөөд сахилгын зөрчил гэж дүгнэх хууль зүйн боломжгүй” гэж дүгнэсэн нь үндэслэлтэй.
Түүнчлэн, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.10 дугаар зүйлийн 36.10.2-т “Шүүх хуралдаан даргалагч шүүхийн шийдвэрийн агуулга, тогтоох хэсгийг уншиж сонсгох ба шаардлагатай бусад асуудлыг тайлбарлаж дууссаны дараа шүүх хуралдааныг хаана” гэж заасны дагуу даргалагч нь магадлалын үндэслэлийг тайлбарласан нь шүүх хуралдааны дуу, дүрсний бичлэгт хийсэн үзлэгээр тогтоогдож байх тул өргөдөлд дурдсан “магадлалын үндэслэлээ тайлбарлаагүй” гэх үндэслэл үгүйсгэгдэнэ.
Дээрх болон өргөдөлд дурдсан бусад гомдолд илтгэгч гишүүн үндэслэл бүхий дүгнэлт хийсэн, шалгах ажиллагаа хуульд заасан журмын дагуу явагдсан байх тул шүүгч Т.Шинэбаярт холбогдох сахилгын хэргийг хэрэгсэхгүй болгох саналыг хүлээн авч шийдвэрлэлээ.
Монгол Улсын Шүүхийн тухай хуулийн 112 дугаар зүйлийн 112.1.2, 112.2 дахь хэсэгт заасныг удирдлага болгон
ТОГТООХ нь:
1.Сахилгын хорооны гишүүний 2025 оны 11 дүгээр сарын 24-ний өдрийн ГС/2025/0128 дугаартай “Сахилгын хэргийг хэрэгсэхгүй болгох тухай” саналыг хүлээн авч, Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Т.Шинэбаярт холбогдох сахилгын хэргийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосугай.
2.Магадлалыг сахилгын хэргийн оролцогч болон өргөдөл, мэдээлэл гаргагчид хүргүүлэхийг Ажлын албанд даалгасугай.
3.Монгол Улсын Шүүхийн тухай хуулийн 112 дугаар зүйлийн 112.8 дахь хэсэгт зааснаар магадлалыг гардан авснаас хойш 14 хоногийн дотор сахилгын хэргийн оролцогч гомдол, илтгэгч гишүүн эсэргүүцэл гаргах эрхтэй.
ДАРГАЛАГЧ О.НОМУУЛИН
ГИШҮҮН Д.АРИУНТУЯА
Д.МЯГМАРЦЭРЭН